ભારતના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો 2022, નામ, રાજધાની અને ઇતિહાસ | Union Territories of India in Gujarati

કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પર કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પ્રત્યક્ષ રીતે શાસન કરવામાં આવે છે જેમાં વહીવટકર્તા તરીકે લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર હોય છે, જે ભારતના રાષ્ટ્રપતિના પ્રતિનિધિ હોય છે અને વડા પ્રધાનની ભલામણ પર રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવે છે. કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં દિલ્હી અને પુડુચેરી સિવાય રાજ્યસભામાં કોઈ પ્રતિનિધિત્વ નથી. દરેક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના પ્રશાસક પાસે અન્ય કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં તેના સાથી પ્રશાસકોથી સ્વતંત્ર કાર્યાત્મક જવાબદારી હોય છે. અસરકારક શાસન માટે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વધુ નાના વહીવટી બ્લોકમાં પેટા-વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે. ગામડાઓ વહીવટનો સૌથી નાનો વિસ્તાર બનાવે છે. દરેક ગામમાં એક પ્રતિનિધિ વહીવટી ગ્રામ પંચાયત હોય છે. એક ગ્રામ પંચાયત પાસે સંખ્યાબંધ ગામોનો વહીવટી નિયંત્રણ હોઈ શકે છે.

ભારતમાં 8 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો ( 8 Union Territories in India )

ભારત, રાજ્યોનું સંઘ, એક સાર્વભૌમ, બિનસાંપ્રદાયિક, સરકારની સંસદીય પ્રણાલી સાથેનું લોકશાહી પ્રજાસત્તાક છે. રાષ્ટ્રપતિ યુનિયનની કારોબારીના બંધારણીય વડા છે. કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો કાલ્પનિક રીતે ભારતીય રાષ્ટ્રપતિના પ્રતિનિધિ દ્વારા સંચાલિત થાય છે. ભારતમાં 8 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો છે. સૌથી મોટાથી નાના સુધી, ભારતના દરેક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં એક અનન્ય વસ્તી વિષયક, ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ, પહેરવેશ, તહેવારો, ભાષા વગેરે છે. આ વિભાગ તમને દેશના વિવિધ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે પરિચય કરાવે છે અને તમને તેમની વિશિષ્ટતાને સંશોધન કરવા વિનંતી કરે છે:

ભારતના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનું લીસ્ટ ( List of Union Territories of India )

ભારતમાં 8 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો છે. ભારતના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો 2022 માટેની સૂચિ નીચે આપેલ છે:


1. અંદમાન અને નિકોબાર ટાપુઓ

2. દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ

3. ચંદીગઢ

4. લક્ષદ્વીપ

5. પુડુચેરી

6. દિલ્હી

7. લદ્દાખ

8. જમ્મુ અને કાશ્મીર


કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને તેની રાજધાની । Union Territories of India And its Capital


કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ 

પાટનગર (Capital)

અંદામાન  અને નિકોબાર ટાપુઓ 

પોર્ટ બ્લેર

ચંડીગઢ

ચંડીગઢ

દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ

દમણ

દિલ્હી

નવી દિલ્હી

જમ્મુ અને કાશ્મીર

શ્રીનગર (ઉનાળો), જમ્મુ (શિયાળો)

લદ્દાખ

લેહ (ઉનાળો), કારગિલ (શિયાળો)

લક્ષદ્વીપ

કાવારત્તી

પુડુચેરી

પુડુચેરી


1) જમ્મુ અને કાશ્મીર (Jammu And Kashmir)

  • 31મી ઓક્ટોબર, 2019ના રોજ જમ્મુ અને કાશ્મીરને રાજ્ય તરીકેનો દરજ્જો હટાવીને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવ્યો હતો. લદ્દાખને જમ્મુ અને કાશ્મીરથી અલગ કરીને અલગ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ તરીકે બનાવવામાં આવ્યું હતું.
  • જમ્મુ અને કાશ્મીરની શિયાળા માટે રાજધાની જમ્મુ છે.
  • જમ્મુ અને કાશ્મીરની ઉનાળાની રાજધાની શ્રીનગર છે.
  • જમ્મુ અને કાશ્મીરનો સાક્ષરતા દર 67.16% છે.
  • જમ્મુ અને કાશ્મીરના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાષાઓ હિન્દી, અંગ્રેજી, ડોગરી અને કાશ્મીરી છે.

2) અંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ (Andaman and Nicobar Islands) 

  • અંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓનો કુલ વિસ્તાર 8,249 ચોરસ કિમી છે.
  • અંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં 38 વસ્તીવાળા ટાપુઓ છે.
  • પોર્ટ બ્લેર અંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓની રાજધાની છે.
  • અંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓનો કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ અંદામાન સમુદ્ર દ્વારા થાઈલેન્ડ અને મ્યાનમારથી અલગ થયેલ છે.
  • અંદામાન ટાપુઓમાં સેન્ટીનેલીઝ નામની બિનસંપર્કિત આદિજાતિ આવેલી છે.

3) દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ (Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu)

St Paul’s Church in Daman and Diu(Britanica)
  • તાજેતરમાં જ દમણ અને દીવને દાદર અને નગર હવેલીમાં ભેળવીને એક જ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ દાદરા અને નગર હવેલી બનાવવામાં આવી છે.
  • દાદરા અને નગર હવેલી, દમણ અને દીવમાં એકંદર સાક્ષરતા દર 76.2% હતો.
  • દાદરા અને નગર હવેલી, દમણ અને દીવમાં બોલાતી ભાષાઓ ગુજરાતી, મરાઠી, પોર્ટુગીઝ, હિન્દી, વરલી અને કોંકણી છે.
  • દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ નાયડા ગુફાઓ, દીવનો કિલ્લો, વનગંગા તળાવ ગાર્ડન, BAPS સ્વામિનારાયણ મંદિર, તપોવન પ્રવાસન સંકુલ, નક્ષત્ર ગાર્ડન, વસોના સિંહ સફારી, સાતમાલિયા હરણ અભયારણ્ય, સિલ્વાસામાં આદિજાતિ સંગ્રહાલયના કેટલાક મુખ્ય પ્રવાસી આકર્ષણો.

4) લદ્દાખ (Ladakh)

  • લેહ લદ્દાખની રાજધાની છે.
  • લદ્દાખનું સૌથી મોટું શહેર લેહ છે.
  • લદ્દાખનું બીજું સૌથી મોટું શહેર કારગિલ છે.
  • લદ્દાખમાં પ્રખ્યાત સિંધુ, નુબ્રા અને શ્યોક નદીની ખીણો જોવા મળે છે.
  • ભારત સરકારે 2019 માં જમ્મુ અને કાશ્મીર પુનર્ગઠન અધિનિયમ પસાર કર્યા પછી, લદ્દાખને અલગ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ તરીકે કોતરવામાં આવ્યો.
  • લદ્દાખમાં મુસ્લિમો બહુમતી છે, તેઓ વસ્તીના 46% છે.
  • લદ્દાખની વસ્તીના 40% બૌદ્ધ છે, અને હિંદુઓ 12% છે.

5) પુડુચેરી (Puducherry)

  • 4 નાના ભૌગોલિક રીતે જોડાયેલા ન હોય તેવા ભાગો પુડુચેરીના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશનો ભાગ છે.
  • પુડુચેરીના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં યાનમ, કરાઈકલ, માહેની ભૂતપૂર્વ ફ્રેન્ચ સંસ્થાઓ છે, જે તમામ દક્ષિણ ભારતના વિવિધ સ્થળોએ પથરાયેલા છે.
  • માહે જિલ્લો કેરળ દ્વારા ઘેરાયેલો છે, યાનમ જિલ્લો આંધ્ર પ્રદેશ દ્વારા, પુડુચેરી અને કરાઈકલ તમિલનાડુ રાજ્ય દ્વારા ઘેરાયેલો છે.

6) રાષ્ટ્રીય રાજધાની પ્રદેશ દિલ્હી (NCT of Delhi)

Image From : britannica

  • દિલ્હી અથવા રાષ્ટ્રીય રાજધાની પ્રદેશ દિલ્હી એ ભારતનું એક શહેર અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે જેમાં રાષ્ટ્રીય રાજધાની નવી દિલ્હીનો સમાવેશ થાય છે. 
  • ભારતના રાજ્યોની જેમ, દિલ્હીનું સંચાલન તેની પોતાની ધારાસભા, ઉચ્ચ ન્યાયાલય અને મંત્રી પરિષદ દ્વારા કરવામાં આવે છે. 
  • ઐતિહાસિક સ્મારકોથી લઈને ગીચ શોપિંગ મોલ્સ સુધી, મુઘલ ગાર્ડનથી લઈને દિલ્હી યુનિવર્સિટી કેમ્પસ સુધી, રાજધાની શહેરમાં અનેક વ્યક્તિત્વો છે.

7) લક્ષદ્વીપ (Lakshadweep)

  • આ ટાપુઓના પ્રારંભિક ઇતિહાસ વિશે ઘણું જાણીતું નથી. તે ભારતનો સૌથી નાનો કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે. 
  • જે ટાપુઓ પર પહેલા વસવાટ થયો હોવાનું માનવામાં આવતું હતું તેમાં અમિની, એન્ડ્રોટ, કાવારત્તી અને અગાટી છે.  
  • અગાઉ એવું માનવામાં આવતું હતું કે ટાપુવાસીઓ મૂળ હિંદુ હતા, અને પાછળથી 14મી સદીમાં, આરબ વેપારીઓના પ્રભાવ હેઠળ ઇસ્લામમાં પરિવર્તિત થયા હતા. 
  • 1956 માં, ટાપુઓની રચના એક જ પ્રદેશમાં કરવામાં આવી હતી, અને ત્યારથી, પ્રશાસક દ્વારા કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પ્રત્યક્ષ રીતે સંચાલિત કરવામાં આવે છે. 
  • 1973માં ટાપુઓના લક્કડાઇવ્સ, મિનિકોય અને અમિન્દિવી જૂથનું નામ બદલીને લક્ષદ્વીપ રાખવામાં આવ્યું હતું. લક્ષદ્વીપ, કોરલ ટાપુઓના સમૂહમાં 12 એટોલ, ત્રણ ખડકો અને ડૂબી ગયેલી રેતીના કાંઠાનો સમાવેશ થાય છે.  
  • 27 ટાપુઓમાંથી, ફક્ત 11 જ વસવાટ કરે છે.  આ કેરળના કિનારે 280 કિમીથી 480 કિમી દૂર અરબી સમુદ્રમાં પથરાયેલા છે.

8) ચંદીગઢ (Chandigarh)

  • ચંદીગઢ એ સૌથી આધુનિક સ્થાપત્ય વૈભવનું સંપૂર્ણ વિકસેલું શહેર છે. 
  • આ શહેર શિવાલિક ટેકરીઓની તળેટીમાં એક મનોહર વાતાવરણમાં વસેલું છે અને "સિટી બ્યુટીફુલ" નામના લોકપ્રિય ઉપનામનો આનંદ માણે છે. આધુનિક આર્કિટેક્ચર અને ટાઉન પ્લાનિંગના પ્રતિનિધિ, આ શહેર ફ્રેન્ચ આર્કિટેક્ટ લે કોર્બ્યુઝિયરનું સર્જન છે. 
  • ચંદીગઢ અને તેની આસપાસના વિસ્તારની રચના 1 નવેમ્બર 1966ના રોજ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ તરીકે કરવામાં આવી હતી. 
  • તે પંજાબ અને હરિયાણા બંને રાજ્યોની સંયુક્ત રાજધાની તરીકે સેવા આપે છે. 
  • તે ઉત્તર અને પશ્ચિમમાં પંજાબ અને પૂર્વ અને દક્ષિણમાં હરિયાણાથી જોડાયેલું છે. 

દિલ્હી અને પુડુચેરીમાં અન્ય કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો કરતાં અન્ય સિસ્ટમો શાં માટે છે?

ભારતમાં, તમામ રાજ્યો અને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, એટલે કે પુડુચેરી, દિલ્હી અને જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ચૂંટાયેલી વિધાનસભા છે.


ભારતમાં કુલ આઠ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી બે યુ.ટી. એટલે કે, દિલ્હી અને પુડુચેરીમાં તેમની ચૂંટાયેલી વિધાનસભા છે, કારણ કે આને બંધારણમાં સુધારા દ્વારા આંશિક રાજ્યનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે.


દિલ્હી અને પુડુચેરીની પોતાની વિધાનસભા અને કારોબારી પરિષદ છે અને તે રાજ્યોની જેમ કાર્ય કરે છે. તેમની પાસે રાજ્યની યાદીના થોડા વિષયો છે અને કેન્દ્ર સાથે થોડા જૂઠાણા છે.

ભારતીય કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનો ઇતિહાસ ( Indian Union Territories History ) 

1956માં રાજ્યોના પુનઃસંગઠન પરની ચર્ચા દરમિયાન, સ્ટેટ્સ રિ-ઓર્ગેનાઈઝેશન કમિશને આ પ્રદેશો માટે એક અલગ કેટેગરી બનાવવાની ભલામણ કરી હતી કારણ કે તેઓ ન તો રાજ્યના મોડલ સાથે બંધબેસતા હોય છે અને ન તો શાસનની વાત આવે ત્યારે તેઓ એક સમાન પેટર્નને અનુસરતા હોય છે. એવું અવલોકન કરવામાં આવ્યું હતું કે આ આર્થિક રીતે અસંતુલિત, નાણાકીય રીતે નબળા અને વહીવટી અને રાજકીય રીતે અસ્થિર પ્રદેશો કેન્દ્ર સરકાર પર ભારે આધાર રાખ્યા વિના અલગ વહીવટી એકમો તરીકે ટકી શકતા નથી. તમામ કારણોને ધ્યાનમાં લઈને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની રચના કરવામાં આવી. આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુ ભારતનો પ્રથમ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ હતો, ચંદીગઢ ભારતના પંજાબ અને હરિયાણા રાજ્યની સંયુક્ત રાજધાની છે. તાજેતરમાં જમ્મુ અને કાશ્મીર રાજ્યને જમ્મુ અને કાશ્મીર અને લદ્દાખ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યું છે જ્યારે દાદર અને નગર હવાલીને દમણ અને દીવ સાથે મર્જ કરવામાં આવ્યું છે.


ભારતના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો - FAQs

પ્રશ્ન 1: ભારતમાં કેટલા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો છે?

2022 સુધીમાં ભારતમાં 8 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને 28 રાજ્યો છે.


પ્રશ્ન 2: ભારતમાં કયા નવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે?

જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ ભારતના નવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો છે.


પ્રશ્ન 3: ભારતના કેટલા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિધાનસભા છે?

ત્રણ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો છે જ્યાં વિધાનસભા છે.

પુડુચેરી, જમ્મુ અને કાશ્મીર અને NCT દિલ્હીમાં વિધાનસભા છે.


પ્રશ્ન 4: તાજેતરમાં કયા બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનું મર્જર કરવામાં આવ્યું છે?

દમણ અને દીવ દાદર અને નગર હવેલીમાં મર્જર કરવામાં આવ્યું છે.


પ્રશ્ન 5: સૌથી મોટો કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ કયો છે.

જમ્મુ અને કાશ્મીર ભારતનો સૌથી મોટો કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે.


Post a Comment

0 Comments